GEMLİK'İN TARİHİ

Started by ÇaNaK, Oct 14, 2008, 10:28 PM

Previous topic - Next topic

çαηαк

GEMLİK'İN TARİHİ

            Tarihi araştırmalarda esas olan yazılı kaynaklardır. Eğer yazılı kaynak yok ise o zaman kalıntılar, mitolojik öğeler, söylenti niteliğindeki anlatımlar tarih yazımında esas alınabilir. Gemlik'in kuruluşu ile ilgili bilgilere de daha çok mitolojik kaynaklardan elde edilen bilgilere dayanılarak açıklama getirilebilmektedir.

            Avusturyalı tarihçi   Hammer'in Devleti Osmaniye Tarihi adlı, seri kitaplarından 1. Ciltte Gemlik'le ilgili  hurafeye dayanan bir izahat vardır. Bu hurafeye göre Gemlik'in ilk keşfedeni Siyüs namında bir Argonot kumandandır. Hammer; ilkçağın ünlü coğrafyacısı Strabon'a dayandırdığı  bu olayı şöyle nakletmektedir:  " Kolkida' dan (Kafkasya'dan) bir savaş yaparak dönmekte olan Argonot'lar o devirde (Siyanüs) adını taşıyan Gemlik körfezinin sahillerine gelmişlerdir.
        " İlk gemiciler olarak adlandırılan bu Yunan heyeti, gemilerine su almak için aralarından İLAS isimli birisini karaya göndermişlerdir. Karaya çıkan İlas çeşmeden su doldururken, periler tarafından yakalanarak dağa kaçırılıyor.(İlası periler değil oraya daha önceden gelen dağlarda yaşayan insanlardan kaçırıldığı konusunda tarih kitapları hem fikirdir) İlas'ın gemiye dönmediğini gören kafile başkanı (Siyüs) arkadaşlarını arayıp bulmaları için emrindeki insanlardan bir kısmını karaya çıkmalarını emretmiştir.İşte o tarihten yani Hicretten (2012) Milattan ise (1390) yıl evvel Gemlik topraklarına ayak basan bu Yunan savaşçıları İlas'ı bulmak amacıyla sahilde konaklamaya karar veriyorlar. İlk defa yerleştikleri bu mevkiye kafile reisleri olan SİYÜS' ün ismini vererek şehrin temellerini atmışlardır. İlas'ı bulmak için her tarafa gözcüler konmuş dağların geçitleri yol boyları daimi bir gözetim altında bulundurulmuştur.
     Günler geçtikçe Gemlik te yerleşmeleri kesinleşen Argonotlar İlas'ı bir türlü bulamamışlardır. Unutamadıkları arkadaşları her sene İlas'ın kaybolduğu günün  yıldönümünü anmak için aralarında toplantılar tertip etmeye karar vermişlerdir. O gün geldikçe gruplar halinde toplanarak eğlenceler hazırlanmış ve  hep bir  ağızdan hazinli şarkılar söylemişlerdir.
      Tamamen hurafeye dayanan  bu bilgileri; Hüdavendigar Vilayeti Salnameyi Resmiyesi de aynı şekilde kayıt etmektedir. Bundan yola çıkarak Gemlik şehri (Argonot) adındaki meşhur heyetle muharebeye dahil olan Yunanlı kahraman KİYOKS   tarafından kurulmuştur. Kısıtlı sayıdaki tarihimizle ilgili kitaplara baktığımızda Gemlik'in 3395 yıllık bir maziye sahip olduğunu anlamaktayız.
        İlçemizin kurulduğu tarihten itibaren bu güne kadar geçirmiş olduğu olayları sıralayabilmek için, milattan önce  1300 tarihinden başlamak icap eder. Marmara'nın bu bölümüne muhtelif devirlerde akın yapan ulusların kronolojik durumlarını incelemek Gemlik'in tarihini aydınlatması bakımından çok önemlidir. Gemlik bölgesinde zaman içerisinde egemen olan devletleri sayacak olursak; Lidyalılar , Persler , İyonlar , İskender , Bitinyalılar , Romalılar , Bizanslılar , Araplar, Haçlı ordularının istilası ve son olarak ta  Osmanlılar.

            Uzun zaman istila ve işgallere maruz kalan Gemlik'in tarihi manzarası çok uzun ve karmaşıktır. İznik ve Bursa gibi tarih boyunca pek çok ulusun ihtişamını çeken ve pek çok ulus tarafından işgal edilen iki şehrin arasında geçiş yolunda yer alması, Gemlik tarihinin bu iki şehrin kuruluş tarihleriyle yakından ilgisini sağlamıştır.

M.Ö 7. yy' da Sakarya bölgesine yerleşen Frigyalılar Kios şehrini de ele geçirmiş fakat Frigyalıların denizcilikten daha çok tarıma önem vermeleri Kios' un eski önemini yitirmesini sağlamıştır.  Lidya Kralı Giges Kios'u Friglerden alır. M.Ö 652 de de Kimmerler Lidyalıları yenerek Kios' un ele geçirir. M.Ö 561 yılında bu kez Lidyalılar Kral Kreziüs zamanında Kimmerleri yenerek Kios şehrini ele geçirir. Lidyalıların bir ticaret üssü olarak kullandığı Kios kısa zamanda gelişir ve zenginleşir.

M.Ö 6. yy' ın ortalarına doğru Pers Krallığı Lidyalıları yenerek Kios'u  ele geçirdi. Pers'ler ele geçirdikleri bir çok yer gibi Kios'u da yakıp yıktılar.

M.Ö 3 ve 2. yy' larda İskender İmparatorluğunun sınırları içerisinde kalan Kios Sezar zamanında Roma egemenliğine geçmiştir.

Büyük Roma İmparatorluğunun dağılmasından sonra Bizans sınırları içinde kalan Kios şehri önemli bir liman kenti, zeytincilik ve ipek böcekçiliği merkezi olarak parladı.

Süleyman Şah'ın komutanlarından Ebul Kasım deniz kuvvetleri açısından güçsüz olan Anadolu Selçuklu Devleti'nin bu açığını kapatabilmek ve İstanbul'u denizden de kuşatmak amacıyla Kios'u almaya karar vermiş ve 1087 yılında Gemlik'i almıştır. 

Osmanlı zamanındaki Vilayeti Salnamei Resmiyesi Gemlik ile Bursa'nın aynı isimden ayrılmış oldukları hakkında şöyle yazmıştır. Bursa Romalıların eline geçtiği zaman (MÖ. Birinci yüzyılın ortalarına doğru) iki Bursa'yı birbirinden ayırabilmek için şimdiki Bursa'ya (Keşişdağı Bursası) manasına gelen (Pruza Ad Olimpiom) , Gemlik'e ise (Sahil Bursası) manasına gelen Pruza Ad Mara adını vermişlerdir. Bu da gösterir ki; Gemlik her zaman iki başkent şehri İznik ve Bursa arasında onlara deniz ulaşımı sağlayan, gemilerinin inşa edildiği ve konakladığı, çok önemli bir liman kentidir. Gemlik'in liman özelliğini haçlı seferleri sırasında da görmekteyiz. Haçlı seferleri sırasında Kios Limanı; Anadolu içlerine  gönderilecek  Haçlı askerlerine bir iskele teşkil etmiştir. Haçlılar Selçuklularla yaptıkları savaşlar esnasında Gemlik'i lojistik üs olarak kullanmışlardır. Hatta 1. Haçlı seferinde haçlı ordusu içerisinde bulunan Fransız tarih yazarı Civitot Gemlik'e kendi adını vermiş ve eserlerinde Gemlik'ten Civitot diye bahsetmiştir. Süleyman Şah Haçlı ordusunu bir sefer sırasında Kios yakınlarında yakalamış ve ağır bir yenilgiye uğratmıştır.

1204 yılında İstanbul'dan haçlılar tarafından kovulan Bizans İmparatoru İznik'te yeni bir Bizans devleti kurunca; İznik'in deniz bağlantısını sağlayan iskele olması bakımından Gemlik'i haçlı ordularından almak uğruna uzun uğraşlar vermiştir.

Bizans imparatoru Theodoros Laskaris yaptığı savaşta Latin Krallığına yenilip geri çekilmek zorunda kaldı( 1207). Fakat Theodoros  Laskaristen sonraki imparator 3. Dukas, Gemlik'i ele geçirmeyi başarmış ve buradaki tersaneleri yeniden faaliyete geçirerek gemi yapımını hızlandırmıştır.

            Anadolu Selçuk İmparatorluğu nun son zamanlarında Bizanslılar karşısında, bir hudut muhafızı olarak tayin olunan Ertuğrul Beyden itibaren, yeni bir Türk devleti daha tarihte parlamaya başlamıştır.Selçuk Hükümdarı, Ertuğrul Bey'e fethedeceği yerlerin mülkiyetini vermiştir. Ertuğrul Gazi; bir taraftan fetihlerdeki başarıları, diğer taraftan da iç idaredeki düzeni ile kısa zamanda beyliğinin nüfus ve kudretini etrafa tanıtmıştır. Ertuğrul Beyin ölümünden sonra yerine geçen küçük oğlu Osman Bey'le beraber devletin tarihe mal olan hakiki adı meydana çıkmıştır. 1257 yılında Eskişehir'den İnegöl'e kadar bütün şehirleri Osman Bey hakimiyeti altına almış, Bizans tekfurlarını birer birer kendine bağlamıştır. Bursa'nın arazisinin verimliliği ve ihtişamı Osman Beyin dikkatini çekmiş fakat Bizans İmparatoru ne pahasına olursa olsun bu şehri yeni kurulan Türk devletine kaptırmak istememiştir. Ordusunu yeni silahlarla takviye eden Osman Bey askerini ilk başta İznik üzerine göndermiştir. Yapılan çetin savaş sonucunda İznik'i alamayan Osman Bey geri dönmek zorunda kalmış fakat yolları üzerinde bulunan bazı kaleleri almayı başarmıştır. Her yıl biraz daha güçlenen ve hudutlarını İstanbul ve Bursa'ya doğru genişleten Osman oğulları artık Bursa'yı almaya kesin karar vermişlerdir. Selçukluların çökmesinden sonra ordunun bir kısmı Osman oğulları ordusuna katılmıştır. Osman Bey yeni gelen ordusuyla birlikte İznik üzerine tekrar yürümüş ve bu sefer İznik'i fethetmeyi başarmıştır. Osman Bey çok yaşlandığı için Bursa'yı ölümünden evvel almak istemiş fakat şiddetli bacak ağrıları Osman Bey'in yerine oğlu Orhan Beyi bırakarak Yenişehir bölgesinde istirahata çekilmesine sebep olmuştur.(1320) Orhan Bey tahta geçer geçmez babasının son arzusunu gerçekleştirmek için hemen Bursa'yı kuşatmıştır.Fakat  aylarca süren  kuşatmaya rağmen  Bursa'nın teslim olmaması Orhan Bey'in canını sıkmıştı. Bursa teslim olmuyordu çünkü Bizans'tan çok rahat destek alıyordu.Kale; Bizans'tan yardım gördüğü için kuşatmaya karşı durabildiğinden Osman Bey İstanbul'dan gelen yardımları engellemek üzere, oğlu Orhan Bey'e kıyı taraflarının alınmasını emretmiştir. Bunun üzerine Orhan Bey en güvendiği komutanlarını yanına alarak (Akçakoca ve Kara Timurtaş)  Mudanya ve Gemlik'i kuşatmıştır. Mudanya fazla dayanamayarak  Miladi1321 'de teslim olmuştur.. Ancak zamanın Kios şehri yani Gemlik güçlü savunma olanakları dolayısıyla Osmanlı saldırılarına direniyordu. Güçlü savunması nedeniyle Kios şehri  ancak Miladi 1334 yılında alınabilmiştir. Şiddetli bir hücum sonucunda kale burçları yıkılmış ve Kara Ali Bey   komutasındaki Osmanlı askerleri şehre girmiştir. . Hüdavendigar Vilayeti Salnamei Resmiyesinde Gemlik'in Osmanlılar tarafından zapt tarihi Hicri 734 yıl sonra olarak gösterilmiştir.Orhan Bey Bursa'nın boş olan semtlerine Türk aileleri yerleştirmiştir. Umurbey kasabası bir köy olarak o zamanlar kurulmuştur.  Orhan Bey zamanında Bursa ve çevresindeki  şehirler her alanda büyük inkişaf göstermiş, ticaret, ziraat ve sanayi bakımından Bursa, Bilecik, Yenişehir, İznik ve Gemlik  şehirleri için altın çağlar yaşanmaya başlamıştır. Ayrıca deniz kuvvetlerini kuvvetlendirmek amacıyla İzmit, Gemlik ve Gelibolu da tersaneler kurulmuştur. Osmanlı devletinin denizciliğinde büyük hizmetleri görülen Gemlik yükselme devrinde gemi yapım şehri olarak inkişaf edilmiştir. Daha sonraki yüzyıllarda Zeytinciliği, Kozacılığı ve kıymetli mermerleri ile Gemlik Osman Oğullarının en çok  ilgi gören bir şehir olmuştur. Duraklama ve gerileme dönemlerinde her alanda ve memleketin her yerinde olduğu gibi Gemlik de ihmale uğramış, tersanenin yeri bataklığa dönmüş, sarayları ve abideleri süsleyen mermerleri yok olmuştur. 1789 yılında iktidara geçen 3. Selim devriyle Türk yurdu her alanda olduğu gibi denizcilik alanında da yeni ıslahatlara kavuşmuştur. 3. Selim'in Fransa'dan getirttiği mühendisler Gemlik tersanesini yeniden inşa etmiş ve kısa bir zaman zarfında körfezde yeniden gemiler yüzmeye başlamıştır.

             Osmanlı Devleti 1. Dünya savaşında yenilince ilçemiz de Anadolu'da ki bir çok yer gibi itilaf devletlerince işgale uğradı.  İlk işgal girişimi  30 Haziran 1920 ' de İngiliz  birliklerinin Gemlik Limanına yanaşmalarıyla  başladı. İngilizlerin gemilerden şehre inmesini engellemek isteyen Dr. Ziya Kaya, Kaymakam Mehmet Cemil Bey ve  Yüzbaşı İbrahim Beyin İngiliz komutana " Kasabanın büyük çoğunluğu Rum, her yere benzin tenekeleri yerleştirdik. Eğer ısrar ederseniz ateşleyeceğiz"  demeleri üzerine İngilizler   çıkarma yapmaktan vazgeçtiler  Bu girişimden bir hafta sonra 6 Temmuz 1920 'de  İngilizler  tekrar körfeze gelerek demirledi. Bu kez hem karadan hem de denizden  ve de şehrin kritik yerlerini bombalayarak yapılan saldırı sırasında başarılı oldular. Her ne kadar karşılarına   Şube Reisi ve Jandarma Komutanı Yüzbaşı İbrahim komutasındaki Kuvayı Milliye  diye adlandırabileceğimiz silahlı siviller çıktıysa da  şehrin üzerinde uçan İngiliz uçakları  Kuvayı Milliye mensubu halkın  korkup Katırlı köyüne doğru  çekilmelerine neden oldu.  Şehir savunmasız kalınca da  İngilizler önce Hükümet Konağını ardından  Askerlik Şubesini işgal edip şehre  yerleştiler. Umurbey önlerine kadar ilerleyen İngiliz askerleri içeriden dışarı dışarıdan içeri giriş çıkışı yasakladılar.

            Ne var ki; İngilizler kenti işgal ettikten kısa süre sonra  şehri   8 Temmuz'da Bursa'yı işgal eden yunanlılara bırakarak çekildiler.  İngilizlerin işgal ettikleri bütün bölgeleri Yunanlılar  devir aldılar. Köyler ve Umurbey kasabası dahil  Müslüman  halkın elindeki silahları, av tüfeklerini, büyük çaptaki bıçakları, ziynet eşyalarına varıncaya kadar  toplayan yunanlılar; ilçedeki Ermeni ve Rumlara ise karışmamış hatta bunlara her çapta tüfek, tabanca vermişlerdir. Foti, Yorgi ve Simon adlı çete liderlerinin komutasında ve Yunan korumasında silahlanan ermeni ve rum çeteleri  Osmanlı jandarmasının da silahsızlarının  alınmasından istifadeyle çevre köyleri basmışlardır. Halkın eşyalarını almışlar, köyleri yakmışlar, yollarda para ve mallarını gasp ettikleri insanları bir de çeşitli yerlerini keserek  öldürmek suretiyle her türlü işkenceyi yapmışlardır.

              Bu çeteler 1920 yılında önce Umurbey ve çevre köylerinde  daha sonra 1921 baharında ise  özellikle Küçük Kumla, Karacaali, Narlı, Kapaklı, Fıstıklı, Sultaniye, İhsaniye,  Mecidiye , Hamidiye, Muratoba köyleriyle Armutlu kasabasında önemli ölçüde can ve mal kaybına sebep oldular.  Baskına uğrayan köyler halkı ile Orhangazi yöresinden  gelerek Gemlik'e sığınan Müslüman Türk halkı itilaf devletleri tarafından oluşturulan uluslar arası bir kurulun raporu üzerine İstanbul'a nakledildiler.

Bunlar ancak Kurtuluş savaşından sonra köylerine dönebildiler.

1920 'de Gemlik şehir nüfusunun büyük çoğunluğu Hıristiyan Osmanlı vatandaşlarından  oluşmaktaydı.  Bu yüzden yunanlıların korumasındaki çeteler daha çok köy ve kasabalarda faaliyet göstermişlerdir. İzmir'in işgalinden sonra oluşan Reddi İlhak hareketine Gemlik'te yaşayan Müslüman halk yeterince katkı sağlayamasa da Dr. Ziya Kaya ve Mustafa Necati gibi bazı  aydınların bireysel çabalar gösterdikleri görülmektedir. Hatta Dr. Ziya Kaya dahiliye nazırını eleştirip düelloya davet ettiği gerekçesi ile tutuklanarak Bekirağa bölüğüne kapatılmıştır. Sivas kongresinden sonra  Müdafaa-i Hukuk örgütlenmesi tüm olumsuz şartlara rağmen  gecikerek de olsa gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmaların daha çok Umurbey 'de olduğu belirtilmektedir. 1920 başlarında İstanbul'da toplanan Osmanlı Mebusan Meclisine çekilen bir telgrafın altında Müdafaa-i Hukuk şubesi başkanı  Rüstem beyle beraber üyeler Cavit ve Mehmet beylerin de adları bulunmaktadır. Bunların dışında Bekirağa bölüğünde tutukluı bulunan Dr. Ziya Kaya ve Hasan Rıza'nın adları da muhtelif yerlerde Müdafaa-i Hukuk cemiyeti şubesi üyesi olarak geçmektedir.   

Gemlik; 10/11 Eylül 1922 gece yarısı kanlı çatışmalardan sonra Halit Paşa ( Karsıalan) komutasındaki Kocaeli Grubu tarafından işgalden kurtarılmıştır  Bu çatışmalarda şehit düşen Yüzbaşı Cemal Bey'in mezarı Gemlik'tedir. Ayrıca adı bir ilköğretim okuluna verilmiştir.

            Kurtuluş savaşından sonra Gemlik' te yaşayan bütün Hıristiyanlar Lozan Antlaşması sonucunda uygulanan nüfus mübadelesi ile şehri terk ettiler.  Bunların yerini Yunanistan'dan gelen göçmenler aldı.

çαηαк


Herbiseyim

bıraz uzun hepsını okuyamadım ama bılgılendırdıgın ıcın sagol  ;)  ıl ıleceler her yerın  derin bir tarıhı var gercekten neler neler olmus eskıden

Herbiseyim